Bilgisayar Kullanımı, Hardware, Donanım ve Teknik Bilgiler…

Ms-dos’un donanımı, belleği ve dosyaları kullanma yöntemi; kullanıcılar tarafından yeniden tanımlanabilir (konfigürasyon).

Donanım, bilgisayarın çevre birimlerine verilen genel isimdir. Donanım birimlerine aygıt ya da ünite adı verilir. Örneğin klavye veya mous birer giriş (input) ünitesi, ekran veya yazıcı da birer çıkış (output ) ünitesidir.

Ms-dos bilgisayara bağlı her üniteyi bir program aracılığıyla kontrol eder. Bu kontrol programlarına ünite sürücü adı verilir. Örneğin disket sürücüden nasıl bilgi okunacağı veya diskete nasıl bilgi yazılacağı, bu kontrol programları aracılığıyla belirlenmektedir.

Ms-dos klavye, monitör, disk/disket sürücüler ve giriş çıkış birimleri (port) ile ilgili kontrol programlarını kendi içinde saklar. Bu saklı kontrol programlarının bütününe bios adı verilir. Bu ünitelerin dışındaki çevre birimleri için kurulabilir aygıt (ünite) sürücüler geliştirilmiştir. Bu aygıt sürücüler, ilgili çevre birimlerinin kontrol programlarıdır. Bu kontrol programlarının bios’a dahil edilmemesinin sebebi her sistemde bulunmayışlarıdır. Bu sebeple, bazı özel üniteler için özel kontrol programları vardır ve bu programlar gerektiğinde yüklenir. Bu kontrol POGRAMLARINA ÜNİTE SÜRÜCÜLERİ ADINI VERİYORUZ.

Ms-dos çalışmaya başladığında, ilk olarak config.sys isimli dosyayı arar. Bu dosyada, kurulabilir ünite sürücüler tanımlanmaktadır. Config.sys dosyasında ayrıca, ms-dos’un bellek ve dosya kullanım teknikleri v.s. tanımlanır.

Ms-dos, config.sys dosyasına göre kendini yükledikten sonra, autoexec.bat isimli dosyayı arar. Bu dosya bir batch programdır ve kendisini diğer batch programlardan ayıran en önemli özelliği, sistem açılır açılmaz otomatik olarak çalışmasıdır. Bu dosyada ms-dos ve batch komutları kullanılır.

AÇILIŞ PROSEDURU (AUTOEXEC.BAT)

Açılış prosedürü yani autoexec.bat dosyası her açılışında otomatik olarak çalışan ve enaz bir dos komutundan oluşan prosedüre verilen isimdir. Bu komutlar bazı aygıtların karakteristik özelliklerini tanımlamak ve diğer bazı işlemler için kullanılır.

Autoexec.bat dosyası, sistemin açıldığı disk veya disketin ana dizininde olmalıdır. Sistemin her açılmasında, bu dosyadaki komutlar işletilir. Autoexec.bat dosyası standart batch program olduğu için, istenildiğinde komut satırından da çalıştırılabilir. Kullanıcı kendi açılış prosedürünü istediği gibi geliştirebilir.

Genel açılış prosedürü

Birçok açılış prosedürü, genelde aşağıdaki işlemleri yapmaya yöneliktir:

Mode komutu kullanarak, seri/paralel çıkışların düzenlemesi yapılır, klavye hızı arttırılır.

Sistemin dahili (internal) saati yoksa, time ve date komutları kullanılarak, yeni tarih ve saatin girilmesi sağlanır.

Path komutu kullanılarak arama dizinleri tanımlanır.

Set komutu kullanılarak, gerekli ortam değişkenlerine değer atanır.

Bir komutun sistem açılır açılmaz çalışmasını istiyorsak, o komutu autoexec.bat dosyasına yerleştirmek yeterlidir. Örneğin sistem açılır açılmaz doskey programını yüklemek istiyorsak, autoexec.bat dosyasına aşağıdaki satırı eklemek yeterlidir.

Doskey

Örnek 1

Echo off

Path c:\dos; c:\utıl

Cls

Yukarıdaki örnekte ilk satır, autoexec.bat dosyasındaki komutların, işletilirken ekranda görüntülenmemesini sağlar. İkinci satır, c:\dos ve c:\utıl dizinlerini, arama dizini olarak tanımlar ve son satır ise, sistemin açılışının ardından ekranı temizler.

Örnek 2

Echo off

Path c:\dos; c:\utıl

Prompt $p$g

Doskey

Dosshell

Üçüncü satır komut satırı iletisini istediğimiz şekilde düzenlemeye, dördüncü ve beşinci satır doskey ve dosshell komutlarını yüklemeye yaramaktadır.

Notlar:

MS-DOS İşletim Sistemiyle çalışan bir bilgisayarı ilk açtığımızda karşınıza bir sürü mesaj çıkacaktır. Çoğunluğu anlaşılmaz gibi görünen bu mesajlar aslında AUTOEXEXC.BAT dosyasında sıralanmış olan komutların çalıştırıldıkça verdikleri mesajlardır.

AUTOEXEC.BAT dosyası bir komut dizisi dosyasıdır. Bu dosyanın içine, bilgisayar ilk açıldığında otomatik olarak çalıştırılmasını istediğiniz komutlara ait satırları yerleştirebilirsiniz. (Büyük olasılıkla bu iş zaten önceden sisteminizi kuran uzmanlar tarafından sizin için yapılmıştır.)

AUTOEXEC.BAT dosyası ancak C: diskinizin (daha doğrusu bilgisayarın açılması aşamasında, işletim sisteminin yüklendiği sürücünün) root dizininde bulunursa anlamlıdır.

Şimdi tipik bir AUTOEXEC-BAT dosyasının içindeki satırlara teker-teker bakalım.

ECHO OFF
PATH C:\DOS;C:\;C:\WINDOWS
SET TEMP=C:\temp
C:\GMOUSE\MOUSE . COM
SCAN C:
PROMPT $P$G
ECHO BÄ°LGÄ°SAYAR HAZIR

ECHO OFF AUTOEXEC.BAT dosyasındaki komutları çalıştırırken komutların adları listelenmesin, (kalabalık etmesin diye) kullanılır.

PATH C:\DOS; C:\ ;C:\WINDOWS Herhangi bir program çalıştırılmak üzere bir komut verildiğinde, program dosyasını önce C:\DOS dizisinde ara, orada bulamazsan C:\WINDOWS dizisine bak. Dizin listesindeki dizin isimlerinin noktalı virgül ile ayrılmış olduğuna dikkatinizi çekerim.

SET TEMP=C : \ temp TEMP isimli sistem değişkenine (Environment variable ) C:\temp karakter dizisini yerleştir. (Bu örnekteki TEMP değişkeni WINDOWS programı tarafından kullanılır, her program bu tip sistem değişkeni kullanmaz, kullananlarda genellikle gerekli komutu AUTOEXEC.BAT dosyasına kendileri yerleştirirler.)

C: \GMOUSE \ MOUSE . COM Bilgisayara takılı olan farenin (mouse) çalışması için gerekli olan programı yükle. Bu program C: diskindeki GMOUSE adlı dizinde yer alan MOUSE.COM adlı dosyada. Dikkat ederseniz, bu MOUSE programını çalıştıran komut, yalnızca MOUSE olarak deÄŸil, \GMOUSE\MOUSE olarak verilmiÅŸ. Bunun nedeni ÅŸu: GMOUSE dizini PATH komutunda tanımlanmamış. Yalnızca MOUSE komutu vermiÅŸ olsaydık, MS-DOS bu komuta iliÅŸkin MOUSE-COM dosyasını, sırasıyla C:\DOS,C:\ ve C:\WINDOWS dizinlerinde arayacak ve buralarda bulamayınca da “Bad Command or file name” mesajıyla komutu bulamadığını öne sürecekti.

SCAN C : SCAN programını (Virüs taraması yapan, oldukça yaygın olarak kullanılan bir program) C: diski için tarama yapacak şekilde çalıştır.

PROMPT $ P $ G Sistem hazır işaretini (PROMPT) çalışma diskinin ve çalışma dizininin adını gösterecek şekilde düzenler. PROMPT KOMUTU. Bu komuttan sonra, hazır işaretleri, C:\ gibi çalışma dizinini gösteren bir görünüm kazanırlar.

ECHO BİLGİSAYAR HAZIR Ekrana BİLGİSAYAR HAZIR mesajını yaz.

Bilgisayarda yüklü olan programlara ve bilgisayarın üzerine takılı olan çeşitli kartların cinslerine bağlı olarak, oldukça karmaşık görünümlü AUTOEXEC.BAT dosyaları olabilir.

SİSTEM ÖZELLİKLERİNE GÖRE MS-DOS KONFIGURASYONU

Config.sys dosyası sadece sistem açıldığında işletileceği için, çalışma sırasında bu dosya üzerinde yapılan değişiklikler dikkate alınmaz. Bu dosyada yapılan değişikliklerin geçerli hale gelmesi için, sistemin kapatılıp açılarak, ms-dos’un yeniden yüklenmesi gerekmektedir.

Config.sys dosyası, bilgisayarın açıldığı disk veya disketin ana dizininde olmalıdır. Eğer açılış sürücüsünün ana dizininde config.sys dosyası bulunmazsa, ms-dos kendini varsayım değerleriyle yükleyecektir.

KONFIGÃœRASYON KOMUTLARI

1.break: ms-dos’un ctrl+c veya break tuşunu kontrol edip etmemesi, yani programların işleyişinin kırılıp kırılmamasını sağlamak için kullanılır.

2.buffers: disk veya diskete saklanacak veya yüklenecek bilgiler için kullanılacak tampon bellek miktarını belirler.

3.country: bazı ülkelere ait özel karakterlerin bulunduğu kod sayfalarının yüklenmesini sağlar.

4.device: kurulabilir ünite sürücülerini, disk veya disketten belleğe yükler. Device komutu ile yüklenen ünite sürücüler konvansiyonel belleğe yerleşir.

5.devicehigh: kurulabilir ünite sürücülerini, disk veya disketten belleğe yükler.

6.dos: ms-dos’un konvansiyonel veya üst belleğe yükleneceğini belirler.

7.drivparm: bir disk veya disket sürücü için özel tanımlamalar yapmak amacıyla kullanılır.

8.fcbs: ms-dos’un aynı anda kullanabileceği dosya kontrol bloğu sayısını belirler.

9.fıles: ms-dos’un aynı anda açabileceği (kullanabileceği) en fazla dosya sayısını belirler.

10.install: bellekte kalıcı programların (tsr), komut satırı yerine config.sys dosyasından yüklenmesini sağlar.

11.lastdrive: kullanılabilecek mantıksal sürücü sayısını belirler.

12.rem: config.sys dosyasında açıklama yapmak için kullanılır.

13.shell: komut satırı yorumlayıcısının (command.com) ismini, lokasyonunu ve yükleme parametrelerini belirler.

14.stacks: donanım fonksiyonlarının işlenmesinde kullanılacak bellek miktarını belirler.

15.switches: geliştirilmiş klavye kullanılırken,bu klavyenin standart eski klavye gibi algılanmasını sağlar.

Notlar
Ms-dos işletim sisteminin anlaşılması ve kullanılması en zor sistem dosyasıdır. Temel olarak standart olmayan aksesuar ve yazılımların gerek duyduğu işletim sistemi işlevlerini yerine getirecek yazılımların belleğe yüklenmesinde kullanılır.

Config.sys dosyasının önemi, özel bellek düzenlenmesi gerektiren uygulama programları kullandığınızda ortaya çıkar. Özellikle bazı oyun programları 4 megabyte hatta 8 megabyte bellekli bir bilgisayarınız olmasına rağmen, bellek yetersizliğinden yakınabilecektir. Böyle bir durumda çözümünüz config.sys dosyasında yatmaktadır. Eğer bilgisayarınız 80386sx veya daha üstün bir modelse, en kısa zamanda ms.dos-6 sürümüne geçmenizi öneririm. Çünkü bu sürüm ms-dos, memmaker adlı bir destek programına sahiptir ve bu program belleğin en verimli şekilde kullanılabilmesi için gerekli işlemleri ve config.sys düzenlemelerini otomatik olarak yapmaktadır.

CONFIG.SYS içinde yer alan satırları anlamak için PC teknolojisini donanım ve yazılım özellikleri ile çok iyi tanımak gerekir. Ancak az da olsa yakınlık sağlamak için burada tipik bir COFIG.SYS dosysını tanıtmak istiyorum.

CONFIG.SYS dosyası ancak C: diskinizin (daha doğrusu bilgisayarın açılması aşamasında, işletim sisteminin yüklendiği sürücünün) root dizininde bulunursa anlamlıdır.

Örnek

DEVICE=C: \DOS \HIMEM.SYS
DEVICE=SMARTDRV.EXE 1024
DEVICE=SETVER .EXE
DEVICE= \DOS \ANSI . SYS
DOS=HIGH
BUFFERS=60 ,0
FILES=100
FCBS=16 , 0
LASTDRIVE=E

DEVICE=C: \DOS \HIMEM.SYS 80386 veya daha üst model Merkezi iÅŸlem Birimi (CPU) olan bilgisayarlarda 1 MegaByte’ın üzerinde kalan belleÄŸin EMS (Extended Memory Specification) standardında kullanılmasını saÄŸlayan programı çalıştıran komut.Windows 3.1 bu programın kullanılmasını gerektirir.EÄŸer CONFIG.SYS dosyanızda HIMEM.SYS yüklenecekse bu satır en baÅŸta olmalıdır.

DEVICE=SMARTDRV.EXE 1024 Belleğin kullanılmayan kısımlarının disk ön belleği (Disk cache memory) olarak kullanılmasını sağlar.Özellikle Wındows uygularında hız kazandırır.

DERVICE=SETVER.EXE Eski MS.DOS sürümlerini gerktiren uygulamalarınız varsa bu deyimi kullanarak problemi giderebilirsiniz. Bir denemeye dener.Gerekmiyorsa boÅŸuna yükleyip bellek harcamayın. EÄŸer, MS.DOS Ä°ÅŸletim Sistemi’nizin sürümü 6 veya daha yukarıysa ve siz MS.DOS 5 BACKUP, RESTORE programlarını kullanmak istiyorsanız, bu satır CONFIG.SYS dosyanızda yer almalıdır.

DEVICE= \DOS \ANSI.SYS Bazı programlar ekrandaki karakterlerin özellikleriyle oynamak istediklerinde (renk değiştirme, yanıp sönen şekilde görüntüleme alt çizgili ve bunun gibi) ANSI standardında komutlar kullanırlar Eğer böyle bir uygulamanız varsa bu deyimi (CONFIG.SYS dosyanıza eklemelisiniz. (\DOS dizisinde ANSI.SYS isimli dosya olmalı)

DOS=HIGH MS-DOS Ä°ÅŸletim Sistemi’nin, belleÄŸi 640 KiloByte ile 1 Mega Byte arasında kalan 384 KiloByte’lik alanınından da olabildiÄŸince kullanmasını saÄŸlayan programdır. BelleÄŸi en uygun ÅŸekilde kullanmaya yöneliktir.

BUFFERS=40,0 Bir anda açık olabilecek dosya sayısı, bu dosyaların okunup FILES=60 yazılamaları sırasında kullanılacak bellek blokların sayısını FCBS=16 ,0 sınırlayan değimlerdir. Bu değerleri aynen kullanabilirsiniz.
Özel bir nedeni olmadıkça daha farklı değerler gerekmeyecektir. Çok kritik bellek sorunları olan bir uygulama programına rastlarsanız, 40 ve 60 sayılarını azaltarak denemenizi öneririm.