Bilgisayarımızı Tanıyalım
July 30, 2007 – 11:08 pmGüç kaynakları
Güç Kaynağı Ve Türleri
Kişisel bilgisayarlar (masaüstü özellikle) içlerinde pilleriyle gelmezler. Onları prizinize takarsınız ve çalışırlar. Fakat bilgisayar bu akımı doğrudan kullanmaz. Çünkü Kuzey Amerika 120 volt, Avrupa 220 volt dalgalı akımdır. Ayrıca dalgalı akım değil doğru akıma ihtiyaç vardır. İşte güç kaynağı bununla görevlidir. Bilgisayarın gereksinimi olan doğru akımı dalgalı akımdan elde eder.
İki tür güç kaynağı vardır. 1- Doğrusal (Linear) 2- Anahtarlamalı (Switching). Her iki güç kaynağının da olumlu ve olumsuz yönleri vardır.
®Linear güç kaynakları transformatörlere dayalıdır. Bu onların sıcak, ağır, ve gerilim dalgalanmalarından etkilenmelerine sebep olur. Diğer bir taraftan akım seviyelerindeki dalgalanmalara karşı duyarsız olmalarını sağlar. Linear güç kaynakları switching güç kaynaklarına göre daha eskidir. Buna rağmen bazı monitör ve kasalarda bulanabilir. Bazı linear küçük güç kaynakları bile çok yüksek ısı verir ve bu yüzden linear güç kaynaklı bir monitörü asla örtmemeniz gerekir.
®Anahtarlamalı güç kaynakları doğaları gereği sayısaldırlar. Gerilimi temel olarak ‘açıp kapatarak’ düşürürler, isimleri de buradan gelir. Çalışma prensibi ise harcanan elektriği çok kısa sürelerde açıp kapatarak normal harcadığı enerjiyi %90’a kadar azaltarak enerji sağlar. Bu hareket bir çok göz tarafından fark edilemez. Bu güç kaynakları hala bir problem olmalarına karşın giriş gerilimindeki değişimlerden etkilenmez.
Güç Kaynağının Bileşenleri
Güç kaynağı, kasanın arka tarafında beş ayrı dilde yazılmış uyarılarla, siyah veya gri kutudur. Birçok boyutta kapasitör içeren devreye sahip olmakla beraber, içinde 1000 microfarad’lık bir kapasitör bulunur. Güç kaynağının asıl bileşenidir. Eğer güç kaynağımızı tamir etmeye çalışırsak bu kapasitör depo ettiği enerjiyi, bir yanlışlıkla bize boşaltırsa çok kötü sonuçlar doğurabilir. Ayrıca depo elektrik uzun süre bünyelerinde hapsedilir. Bu yüzden uyarılar önemlidir. Güç kaynağı ismi altında işin yarısını da kapasitör yapar.
Dalga boyu düşen bir elektrik akımını düzleştirmek için bir devreden sonra küçük değişimler için kapasitör kullanılır. Bu biraz daha doğru akıma yaklaşılmasını sağlar.
Bozulan bir güç kaynağını tamir etmek yerine yenisini almak ise en akılcı bir iştir. Çünkü tamir olunacak parça tam olarak değil tamir olarak size gelecektir. Yani aynı sorunu tekrar etmesi daha mümkündür.
Güç Kaynağı Bağlantıları
Bir çok güç kaynağının yan tarafında açma-kapama düğmesi yer alır. Diğer taratan ise güç bağlantıları çıkar. Çoğu güç kaynağının (altı bacaklı) P8 ve P9 etiketli, anakarta güç veren iki bağlantı kablosu vardır.
Güç kaynağı, aynı zamanda sabit diskler, CD-ROM’lar, DVD-ROM’lar, bant sürücüleri için özdeş Molex bağlantı parçalarına sahiptir. Buna ek olarak disket sürücüler için Berg bağlantı parçalarına sahiptirler.
Güç kaynağı kabloları sarı, mavi, ve kırmızı renktedirler. Topraklama kablosu ise siyah renktedir. Bir güç kaynağını bu siyah kablo ile test edilebilir.
Güç Kaynağının Zaman İçindeki Değişimi
®PC/XT: (eXTended technology) İlk çıkan IBM kişisel bilgisayarların güç kaynağının bir sonraki sürümüdür. Çıktı kapasitesi ilk çıkan PC’ye göre büyüktür.
®AT/Desktop: (Advanced Technology)PC/XT’den büyük fakat yeni teknikler kullanılarak üretilmiştir.
®AT/Tower: AT/Desktop’un yatık biçimde olanıdır. Tam AT/Desktop büyüklüğündedir.
®Baby-AT: AT/Desktop güç kaynaklarının daha küçük ve az kapsamlı olanıdır. Salt bir bilgisayarı çalıştıracak tüm donanıma enerji verebilir. AT güç kaynaklarından bir boy küçüktür.
®LPX : (Mercury PC/XT) PC/XT’nin bir diğer sürümü. Atasından biraz az yer kaplar ve alçaktır. Fakat bir arabirim kullanır. Anakarta bir yükseltici monte edilir. Baby-AT’den küçüktür.
®ATX: (Advanced Technology eXtension) Şu an kullandığımız bu güç kaynağının versiyonu 2.01’dir. LPX tabanlı olarak üretilmiştir. Çok önemli değişiklikler içerir.
Güç kaynağı soğutucuları havayı dışarı verirler. Böylece ısı bilgisayardan uzaklaştırıldığı için bu tip yöntem kullanılmıştır. Fakat bu ATX güç kaynakları havayı içeri çekerek, bu hava sirkülasyonundan işlemci başta, tüm donanımın yararlanmasını sağlar. Böylece kasa içi bir pozitif basınç oluşur. İşlemci ise negatif bir basınç yaratacak fanla desteklenirse iç soğutma maksimum düzeye çıkar.
Önceki güç kaynakları kasa içi ısıyı kendi üzerlerinden attıkları için kasa içinde tozlanma, tortulaşma, toz tabakasının tuttuğu ısıdan etkilenme, gürültü, aşırı ısınmadan voltaj değişikliği gibi sorunlar ATX güç kaynaklarında ele alınıp çözümler getirilmiştir. Ayrıca ATX güç kaynakları Power_On özelliğiyle işletim sistemi tarafından bilgisayarın enerjisini kesmek mümkündür. Böylece askıya alınan bir bilgisayarda daha az enerji harcanması sağlanır.
®NLX: Intel’in ürettiği bu güç kaynağı ATX güç kaynaklarının biraz daha gelişmiş bir şekli olarak, anakarta enerji verirken bir arabirim yükseltici kullanır.
®SFX: (Micro-AT/ Small Form Factor) Çok sınırlı bir güç kaynağıdır. 60 mm çaplı bir fanı vardır. En fazla 135 watt enerji üretir.
Power_Good Sinyali
Bilgisayar ilk açılışta tüm birimleri test etmeye başlamadan enerji düzeylerini test eder ve ondan sonra diğer birimlere enerji verir. Bu sinyal 0.1-0.5 saniye sürer. Eğer bu sinyal gelmezse sistem açılıp kilitli kalır. Tüm birimler bu sinyali alıp onaylayınca sinyal kesilir.
Güç Kaynağı Yüklemesi
Bir güç kaynağına kapasitesi dışında bir donanım bağlanırsa güç kaynağına aşırı yüklenme olacaktır ve güç kaynağınız ya çok ısınacak ve bazen düşük enerji kayıplarıyla sistem yeniden başlayacak başınız ağrıyacak, yada kendisini bu işkenceden kurtarmak için kendini yakarak intihar edecektir. Bu durumu önlemek için yeni bir fan takmanız pek anlamlı olamayacaktır. Çünkü bu kez de voltajı düşecektir.
Normal bir güç kaynağı şu üç durumdan etkilenmez:
®Çeşitli sürelerde %100 güç gitmesi,
®Voltaj düşüklüğü,
®2500 volt’a kadar gerilim parlaması(yıldırım, şase).
Güç Yönetimi
Bilgisayarınızın güç kaynağı eğer bunu destekliyorsa bilgisayarınızı siz çalışmadığınız zamanlarda durmasına veya kapanmasına ayarlayarak tasarruf edebilirsiniz. APM (Advanced Power Management)’ı kullanarak bunu sağlayabilirsiniz.
®APM devrede: Bazı aygıtların enerjisi kesilir, fakat sistem durmaz.
®APM beklemede: Bazı kullanılmayan aygıtların enerjisi kesilir, sistem durmuş veya beklemededir. İşlemci saati yavaşlatılmıştır.
®APM durdurulmuş: Bir çok aygıtın enerjisi kesilmiş, sistem durmuş, sabit disk ve işlemci saati yavaşlatılmış ve ya durdurulmuştur.
Energy Star
Bir çok bilgisayar donanımı artık bu sistemi desteklemektedir. Bu sistem bir yazıcıdan en az 30 watt çıkış almayı baz alarak diğer aletlerin az enerjiyle çok çıktı vermelerini sağlar. Energy star uyumlu donanımlar daha çok satılmaktadır. Bu yüzden sahte energy star uyumlu parçalar mevcuttur.
Gelişmiş Güç Yönetimi
Eğer bilgisayarınızın ACPI (Advanced Configuration and Power Interface)’ye izin veren bir konumu varsa kullanılabilecek bir sistemdir. Önceden enerji kullanım ayarlarını BIOS’tan yaparken şimdi işletim sistemi tarafından yapabileceksiniz. Bunun için yazılmış programlardan bir tane edinmekle bu imkana sahip olabilirsiniz. Daha fazla hız ve daha az enerji tüketimi sağlayan bu yöntemle günlük $1’a kadar tasarruf edebilirsiniz.
Güç Kaynaklarındaki Sorunlara Bir Göz Atma
®Her türlü açılma ve kilitlenme sorunları: Enerji seviyelerinin ayarlanamaması
®Birden yeniden başlama: Kaçak küçük akımlar
®Bellek hataları: Bu eşlik hataları yanlış enerji değişimi ile olur
®Fanın çalışmaması ve fazla ısı: Fanın çalışmasına engel maddeler
®Sabit disk ve fanın aynı anda çalışmaması
® Sistemin bozulmasına ve veri kaybı: Statik elektrik
®Sistemin çeşitli zamanlarda yeniden başlaması: Küçük voltajların oynaması
®Isınma: Fazla yüklü güç kaynağı, yetersiz soğutma (Isınma başka bir çok kazaya sebep olabilir).
Soğutma
Önemli bir hususta soğutma sistemidir. Tüm güç kaynaklarının en zor dizayn bölümüdür. Bazen hava koşulları sıcaklık artışı ile soğutmanın yetersizliğini doğurabilir. Tam aksine yardımcı veya soğuklukla düzgün çalışmasına izin vermeyebilir. Eğer ısı fazlaysa yapılacak çok fazla bir şey yokken, aşırı soğuklarda fanın önüne bir süzgeç ile hem toz hem fazla soğutma engellenir.
Klavyeler
Orijinal kişisel bilgisayarların çıktığından beri klavye dizaynı önemli bir yer tutmuştur. Özellikle IBM bu konuda önde gelmiştir. Yeni çıkan her klavye bir ihtiyacı karşılama amacıyla çıkmıştır.
Klavye Bileşenleri
Hareket eden parçaları nedeniyle, klavye bir sorun bombasıdır. Bu sorunların anlaşılması klavyenin anlaşılması demektir. Tuşlar, kablo, ledler, ayaklar ve klavyenin içindeki kartı.
Klavyenin Zaman İçindeki Değişimi
®XT klavye: Klik özellikli 83 tuşu , sayısal tuş takımı klavyenin sağında olan ve oklar üçe-beş bir alana yerleştirilmiştir. Oklar ile sayısal tuş takımı ortaktır.
®AT klavye: Bu klavyede Enter tuşu büyütülmüş, ve OS/2 işletim sisteminde kullanılmak amacıyla SysReg tuşu eklenerek gelişme sağlanmıştır.
®101 tuşlu PS/2 klavye: 101 tuşlu, klavye tuş özelliği yumuşak dokunma, okları tuş takımından ayrı, F1-F12 fonksiyon tuşları ve diğer bazı tuşlar eklenerek, şu kullandığımız klavyeler elde edilmiştir. Bir diğer özelliği ise tüm klavye arabirimleriyle uyumludur.
Aynı zamanda kablosuz klavyeler de bu klavyelerin kızıl ötesi iletişimi kullanan türleridir. Kablosuz klavye otomatikman kablo sorununu çözmekle kalmaz, size taşınabilir bir rahatlık sağlar.
®104 tuşlu Win9.x: 101 tuşa yeni olarak Windows-Başlat tuşu, Özellikler tuşu eklenmiştir. (2 Win tuşu, 1 tane Özellikler tuşu)
XT ve AT klavyeler birbirinden farklıdır. Çünkü klavye işlemcisi farklı yerdedir. XT klavyelerde klavye işlemcisi klavyede yer alırken, AT klavyelerde ise anakarttadır. Klon klavyeler bu sorunu bir XT/AT anahtarı koyarak aşmışlardır, fakat geliştirilmiş klavyeler her bilgisayarda hiçbir modifikasyona gerek olamadan sorunsuz çalışırlar.
“Ayrılabilir” (broken) klavyelerin dizaynları, 101 tuşlu kabul edilirler. Mevcut donanımla uyumludurlar ve kurulumları kolaydır. Özelliklerinden en önemlisi, çok yazı yazanlar için bileklerin sağlığı için dizayn edilmiş olmalarıdır.
Düğme/Kontak Dizayn
Bir klavye dizaynının en zor yanı doğru hareketin (dokunuşun) dizaynıdır. Çoğu klavyede yazı yazarken tuşa bastığında yaklaşık 8 mm gitmesini bekler. Ama lap top bilgisayarlar bunun yerine fazla gitmezler. Normal bir klavyenin yarısı kadar hareket ederler.
Klavye Tipleri
®Düğme tipli: Klavyede her bir tuş için bir ufak anahtar kullanır. Bu anahtarlar zamanla kirlenebilir. Temizlenebilir olmalarına rağmen yenilerini almak daha kolaydır. Bu anahtarlar lehimlenmişlerdir. Fakat etrafında hassas microchip olmadığı için kaba bir lehim tarzı vardır. Anahtarları tek tek değiştirmek yerine hem sağlıklı ve hem zaman kazandırıcı olan yenisini almak en iyi seçimdir.
®Kapasitif: XT ve AT klavyeler kapasitif klavyelerdir. Klavyenin altında büyük bir kapasitif yüzey bulunur. Her tuş, bir yayı ve onunla birlikte bir paddle iter. Paddle kapasitif yüzeyce algılanacak bir manyetik etkide bulunur. Kapasitif yüzey, klavyede bulunan 8048 işlemci tarafından algılanacak olan bir sinyal üretir. Mikro işlemci, gelen kodu bilgisayara gönderir. Bilgisayar da bu kodun hangi tuşa karşılık geldiğini bulur.
Bu işlem karışık geldiyse de bozulmaya müsait onlarca anahtarlardan sadece bir kapasitif yüzey içerir. Ancak tamiri çok zordur. Yapılacak en fazla yapışan tuşları temizlemek, veya yenisini almaktır.
Anakart Klavye Arabirimi
Klavye kablosu ile bilgisayar sistemi arasındaki arabirimdir. Bu bir 5 pinli, tekli numaralanmış bir DIN plug’dır. Diğer klavyeler ilk önce PS/2 bilgisayarlarda kullanılan mini-DIN plug kullanırlar. Her iki tip içinde çevrim adaptörlerini piyasada bulabilirsiniz.
Ara birimin arızalı olduğunu anlamak için: Bütün pinler ve 4 numaralı pin arası voltaj 2-5.5 volt olması gerekir. Eğer voltaj değerlerinden biri yanlışsa sorun anakarttaki arabirimdedir. Normal ise sorun klavyededir ve sonra da klavye kablosunu kontrol edin.
Klavye Bağlantısı
Klavye kablosu flat-jaw tipi bir konnektör ve sistem birimine bağlı DIN konnektörü birbirine bağlar. Kabloda beş tel bulunur.
Bakım
Klavye bakımında esas nokta klavyedeki pisliklerdir. Klavye tuşları çıkarıp temiz basınçlı hava ile temizleyin. Tuşları çıkarmak o kadar da zor değildir. Mikro işlemci çıkarmak için kullanılan aleti kullanabilirsiniz. Geri tuşları takarken tuşların yerini bulmak için aynısını yanınızda bulundurun. Eğer çok kirliyse sprey temizleyici veya gece boyunca suda bırakıp, kullanmadan önce de kuruluğuna dikkat edip öyle kullanmalısınız.
Klavyede Olan Sorunlara Bir Göz Atma
®Klavye bağlı mı? : Klavyenin yanlışlıkla fare portuna bağlanmadığını kontrol edin. Eğer klavye portuna bağlıyken de çalışmıyorsa fare portuna takılmış olduğundan bozulmuş olabilir.
®Tuş basmıyor! : Yayını kontrol edin. Tuşu parmaklarınızla tutup çekerek çıkarın. Tuş altında bir yay vardır. Tuş başını tekrar yerine takıp kontrol edin. Sorun devam ediyorsa tekrar tuş başını çıkarıp yayı biraz dışarı çekerek esnetin ve sonra tekrar yerine takarak test edin.
®Klavye kablosu çalışıyor mu? : Bir sonraki aşamada kablonuzu kontrol edin. Klavyenin arkasını çevirip, kablonun bağlantı yerindeki iki vidayı sökün. Alt plakayı ileri geri iterek yerinden çıkarın. Burada kablonun plakaya topraklanmış olduğunu göreceksiniz. Flat-jaw konnektöre ayrıldığını bulacaksınız. Konnektörün çenelerini ayırmak için itin. Daha sonra ohmmetre ile bütün pinler ve 4 numaralı pin arasındaki 2-5.5 volt olması gereken voltajın doğru olup olmadığını kontrol edin. Eğer yanlış voltaj varsa sorun anakarttadır.
®Klavyeyi tamamen sökebilir miyim? : Eğer hiçbir çaba fayda vermezse bunu deneyin. Bunu yaparken yaklaşık 4 saat zamanınız varsa başlayın.
