Modem çeşitleri , Kurulumu ve Montajı Genel Bilgiler
July 31, 2007 – 1:15 amModem ve Faks Kartı
Telefon hatları ile bilgisayarlar arası haberleşmeyi sağlamak için modemler kullanılır. Son yıllarda bilgisayar üzerinden faks ve telefon haberleşmesini sağlamak amacıyla faks ve modem kartları birleştirilmiştir. Bu tür kartlara da faks/modem ismi verilmiştir.
Modem, telefon kablosu vasıtasıyla bilgisayar sinyallerini ses sinyallerine, ses sinyallerini bilgisayar sinyallerine çeviren alettir. Modem sözcüğü Modulation ve DEModulation kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur. Modemlerdehız birimi bps (Bit per seconds) ile ifade edilir. Bu birim saniyede iletilen bit sayısıdır. Bps cinsinden standart iletişim hızları 300, 600, 1200, 2400, 9600, 14400, 19200, 28800, 33600 ve 57600 şeklindedir.
Modemler teknik açıdan iki kısımda incelenebilir:
1. İnternal (Dahili) Modem : Bilgisayarın içine takılır ve kart şeklindedir.
2. External (Harici) Modem : Bilgisayara dışarıdan ilave edilir ve kablo aracılığı ile iletişim sağlanır.
MODEMLER
Modem, sözcük yapısı olarak, modülator ve demodulator sözcüklerinin ilk hecelerinin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. Modemler, doğrudan ya da telefon hattı ile bilgisayarları birbirlerine bağlarlar. Böylece dünyanın her yerindeki bilgisayarlar birbirleri ile veri alışverişinde bulunabilirler.
Modemlerin hızları, bps (bits per secoııd / saniyede aktarılan bit sayısı) olarak ölçülür. Standart olarak, 300/ 1200/ 2400l 4800/ 9600/ 14400/ 28800 sıralaması geçerlidir. Günümüzde 2400 bps’in altında modem kullanılmamaktadır. 2400 bps’lik modemler de artık yerini daha hızlı olan 14400 bps’lik modemlere bırakmaktadır.
Modemlerde iletiÅŸimi belirleyen unsurlar arasında, hızın yanı sıra protokoller de vardır. Bunlar, yazılım ya da donanım ile saÄŸlanan sıkıştırma (compression) ve hata düzeltme (error correction) protokolleridir. Bu protokollerden en yaygın kullanılanları şöyledir: Hata düzeltme, MNP2-4 (Microcom Networking Protocol) / v.42; sıkıştırma ise MNPS / v.42bis’tir. MNP2-4 protokolü hat gürültüsü (line noise) olduÄŸunda etkin kullanım saÄŸlar. v.42bis protokolü ise, metin ya da kolay sıkıştırılan dosyaların transferinde etkin kullanım saÄŸlar. v.42bis’in dosyaları, ARJ ya da ZIP dosyaları kadar’ iyi sıkışmış deÄŸillerdir. Bu nedenle daha çok ARJ ya da ZIP dosya türleri tercih nedeni olur. v.42bis protokolünün bir baÅŸka özelliÄŸi ise, modemlerin daha hızlı görünmesini saÄŸlamasıdır. ÖrneÄŸin 14400 modem 57600 bps gibi görünür.
Modemler ilk ortaya çıktığında, sadece veri transferini sağlamaktaydılar. Günümüzde ise modemler kullanıcılara faks işlevini de sunmaktadırlar. Faks/modem kartları, standart bir faks cihazı ile yapılabilecek işlerin ve birçok durumda daha fazlasının da yapılmasını sağlayabilecek işleve sahiptir. Faks/modem kartarı, Class 1 ve Class2 olarak iki grupta ele alınır. Bugün yararlanılan faks programları oldukça gelişmiştir. Bu programların işlevlerine, bir veritabanına girilmiş numaralara sırayla faks çekebilme, her birine özel işlemler yapabilme, meşgul olan numaraların tekrar aranmasını sağlama ve gelen fakslardan veri toplayabilme işleri örnek olarak gösterilebilir. Tüm bunların yapılabilmesi, kullanılan yazılımın gelişmişliğine bağlıdır.
14400bps ve üstü modemlerin birçoğu son zamanlarda ses desteği de sağlamaktadırlar. Bu modemler özel yazılımlar ile bir telesekreter gibi kullanılabilirler. Hatta interaktif olarak hizmet verenleri de vardır. Bu tür modemler yoluyla, yönlendirilebilen ses uygulamaları geliştirilebilir. Bu işlem ise, kullanıcılann yapacağı seçimler doğrultusunda gerçekleştirilir. Örneğin yapılacak seçim doğrultusunda, kullanıcıların, gelen mesajları dinlemesi sağlanabilir.
9.1 Modem Çeşitleri
Modemler, dahili (Internal) ve harici (External) olmak üzere iki çeşittir.
9.1.1 Dahili Modemler
Dahili modemler, bilgisayara takılan diğer kartlar gibi, kasa içinde bir yuvaya takılırlar. Modem kartının üzerindeki iki çıkıştan biri telefon hattına, diğerı ise telefon cihazına bağlanır.
9.1.2 Harici Modemler
Harici modemler ise, ayrı bir cihaz şeklindedir. Bu nedenle, bilgisayara, seri çıkışların birinden ara kablo yardımı ile bağlanır. Bilgisayarın dışında olduklarından elektriği bilgisayardan alamazlar. Bu nedenle bir adaptörleri vardır. Bağlantı işlemi, telefon hattının modeme ve modemden de telefon cihazına bağlanma yoluyla gerçekleşir.
9.2 Modemlerin Çalışma Şekilleri
Standart telefon hatlarında sadece ses transferi yapılabilir. Bu durumda verileri sese ve sesi de veriye dönüştürmek gerekir. Bu dönüştürme işleminin çok yüksek bir hızla yapılması gerekir. Fakat telefon hatlarının kalitesi çok yüksek hıza izin vermemektedir. Bu nedenle her şey modemlerin kendi özelliklerine bağlıdır. Telefon hatlarının veri transferi için yapılmadığı düşünülürse, verinin gönderildiği yerdeki modem, veriyi sese dönüştürür. Bu ses, alıcının bulunduğu yerdeki modem tarafından tekrar veriye dönüştürülür. Bu arada hat gürültüsü ve uzak mesafeden kaynaklanan çevresel etkiler iletişimi doğrudan etkiler.
Standart telefon hatlarının bu olumsuzluklarından dolayı özel modem hatları oluşturulmuştur. 2 telli yada 4 telli bu hatlar yardımıyla çok uzak mesafelerden kaynaklanan sorunlar ve hat gürültülerinden arındırılmış, sağlıklı veri transferi gerçekleştirilir. Bu hatlar, şu anda bankalarda ve çeşitli kurumlarda kullanılmaktadır.
Modemler kendi aralarında çeşitli iletişim yöntemleri kullanırlar. İki modemin başanlı bir şekilde iletişimde bulunabilmesi, durak biti (stop bit), eşlik biti (parity bit), akış kontrolü (flow control) gibi özellikleri sayesinde olur. İlk iletişim, el sıkışma (hand shaking) denen olayla gerçekleşir. Bu olay, aranan modemin kendini tanıtması ile başlar. Bir sinüs dalgasının (carrier wave) gönderilmesi ve daha sonra arayan modemin buna karşılık vermesi ile olay tamamlanır. Taşıyıcı (carrier) belirlenerek el sıkışma olayı tamamlandıktan sonra, modemler arasında iletişim hızı belirlenir. Bu hız, genellikle modemler arasındaki en yüksek hızdır. Bunların dışında, veri sıkıştırma ve hata düzeltme gibi özellikler de modemler arasında bu sırada belirlenir. Bu şekilde sağlanan modemler arası bağlantı, sinüs dalgasının birkaç mili saniye kesilmesi ile kopar.
Modemler telefon numarası çevirme ve bağlanma (hand shake) sırasında tiz bir ses çıkarırlar. Bu sesler, modem üzerinde bulunan bir buzzer yardımı ile duyulur.
Verilerin modemler arasında transferi, bitler halinde gerçekleşir. PC lerde standart 256 ASCII karakter 8 bit olarak ifade edilir. Dolayısıyla, telefon hatları üzerinde modemler arasında 0 ile 1 haline dönüşen veriler yol alırlar. Eğer harici bir modem kullanılıyorsa, modemin üzerindeki ışıklardan ya da modemin durumunu gösteren bir yazılım varsa, bu yazılımın göstergelerinden gelip giden bitler görülebilir. Bunlara kontrol sinyalleri de denilmektedir.
9.3 Modemlerin Montajı
Birçok durumda modemin bilgisayara bağlanması pek de kolay değildir. Çünkü birçok ayarlama ve değişiklikler yapmak gerekebilir. Bu tür bir işi daha önce yapmamış birisi için, özellikle IRQ ve COM portların ayarlanması, telefon kablolarının bağlanması ve yazılım ayarlamalarının doğru olarak yapılması zor gelebilir.
9.3.1 Dahili Modemlerin Montajı
1.ADIM: Öncelikle modem kartınızın hangi seri adrese ayarlı olduğuna bakın. Modeminizin seri iletişim ayarları ile ilgili bilgiler, modemle birlikte gelen kullanıcı kılavuzunda vardır.
Modemin üzerindeki ayarları ihtiyaca göre değiştirebilirsiniz. Öncelikle hangi COM (Communication Port) portu kullanacağınıza karar verin. Dahili bir modemin, farenin takılı olduğu bir seri portla ya da kullanımda olan başka bir COM ile IRQ çakışması olabilir
Özellikle COM 1 ve COM2 büyük olasılıkla zaten kullanımdadır ve modeminiz bunlardan birine ayarlı ise problem çıkar.
Bu durumda baÅŸvurulacak iki çözüm vardır. Ya modemi COM3′e ayarlarsınız ya da kullanımdaki portlardan birini kullanım dışı bırakırsınız (disable).
Bilgisayarınızda bulunan seri portların (COM1, COM2, COM3, COM4) kapatılması ya da yönlendirilmesi ile ilgili jumper ayarlamalarını, I/O kartının kullanıcı kılavuzundan yararlanarak yapabilirsiniz. Ekler bölümünde çeşitli I/O kartlarının jumper ayarları verilmiştir.
2. ADIM: Bu işlemleri yaptıktan sonra, modem kartını 8 ya da 16 bitlik olmasına göre uygun bir yuva seçip ana karta takın.
3. ADIM: Telefon hattından gelen kabloyu line (wall - hat) yazan girişe takın.
Burada çıkabilecek problem, soketlerin uyumsuzluğu ya da soketin bulunmaması olabilir. Soketin olmaması ya da uyumsuzluğu durumunda, telefon hattınıza bir soket bağlantısı yapmanız gerekir
T-pair yada RJ4S adı ile satılan bu soketi, elektronik malzeme satan yerlerde bulabilirsiniz.
4. ADIM: Modem üzerindeki diğer bir girişe (phone) ise, telefondan gelen kablonun soketi takılmalıdır.
Bu bağlantı, telefonun hatta bağlı kalmasını sağlamaktadır. Bu şekilde modem kullanılmıyorken telefondan yararlanılabilir. Burada kullanılan kablo, modemle birlikte satılmaktadır.
Bu kablo iki ucunda RJ45 soketi olan 1 m’lik bir kablodur. Kabloyu kullanabilmeniz için, telefonunuzun kablo giriÅŸinin RJ45 soketli olması gerekiyor. Aksi taktirde, bir elektronikçinin yardımına baÅŸvurun.
5. ADIM: Modem kartınızın yanında gelen modem yazılımını yükleyin. Eğer kaliteli bir yazılım kullanıyorsanız, otomatik olarak modemin ayarlarını görecektir.
Bu ayarlar;
- modeminizin kaç BPS olduğu (300/ 1200/2400/ 4800/ 9600/ 14400/ 19200/ 28800),
- hangi seri portu kullandığı (COM 1 /COM2/ COM3/ COM4),
- hangi IRQ’yu kullandığı (IRQ3/ IRQ4),
ile ilgilidir.
Ayarlar ile birlikte, modemin marka ve modelini de otomatik olarak görebilir.
Aksi taktirde, her ayarlamayı yazılıma tanıtmak zorundasınız. Ancak bu işlemi bir kere yapacaksınız. Yanlış belirtirseniz, modeminiz çalışmayacaktır.
Eğer COM1 ve COM2 dışında bir port kullanıyorsanız, IRQ numarasına dikkat ediniz.
Modemin iletişim hızının (BPS) altında ya da üstünde bir değer tanımlarsanız, modem verimli olarak çalışmayacaktır.
6. ADIM: Modeminiz test işlemine hazır durumdadır. Modem yazılımına girip ATZ komutunu verin. OK mesajını görürseniz modeminiz kullanmaya hazır demektir.
Aynı ÅŸekilde, fax yazılımını kullanarak bir fax göndermeyi deneyin. Çünkü bazı kartların modemi çalıştığı halde fax’ı çalışmayabilir. Bu duruma da modem ile I10 kartı arasındaki uyumsuzluk neden olabilmektedir.
9.3.2 Harici Modemlerin Montajı
Harici bir modemin bağlantısı, dahili bir modeme göre oldukça kolaydır. Harici modem de, zaten varolan bir seri çıkışı kullanabilir ve ayar yapmaya gerek kalmadan modemi çalıştırabilirsiniz.
1. ADIM: Harici modem ile birlikte gelen ve modem ile bilgisayarın seri portu (COM 1, COM2) arasında bağlantı kuran bir kablo vardır. Bu kabloyu bulun.
Bu seri port genellikle COM2 ‘dir. Çünkü COM 1 (1. seri çıkış) fare tarafından kullanılmaktadır.
Bilgisayarın COM portları, 9 pinli veya 25 pinli olabilir. Genellikle COM1 9 pinli, COM2 25 pinli olmaktadır.
3. ADIM: Telefon hattını Iine (wall) girişine, telefondan gelen kabloyu ise, modem üzerindeki phone girişine takınız.
4. ADIM: Harici modemde dahiliden farklı olarak bir güç kaynağına gereksinim vardır. Bu güç kaynağı gereksinimi, modemin yanında gelen adaptör ile sağlanır. Bu adaptörü de modem üzerindeki adaptör girişine takın.
5. ADIM: Modem üzerindeki açma/kapama anahtarını ON konumuna getirin. Modeminiz çalışmaya hazırdır.
6. ADIM: Modem ile birlikte gelen iletişim yazılımını sisteme yükleyin.
7. ADIM: Modeminiz test işlemine hazır durumdadır. Modem yazılımına girip ATZ komutunu verin. OK mesajını görürseniz modeminiz kullanmaya hazır demektir.
Harici modemin kullanımı sırasında, ön panelinde bulunan ışıklı göstergelerden gelip giden sinyalleri görebilirsiniz. Bunlara kontrol sinyalleri de denir.
Aşağıda birçok harici modemde bulunan ışıklı göstergelerin açıklamalara yer verilmiştir
TD (Transmit Data): Veri bilgisayardan modeme gönderildi. Modem de telefon hattından diğer modeme gönderiyor.
RD (Recieve Data): Veri diğer modemden alındı ve bilgisayara gönderiliyor. DCD / CD (Data Carrier Detect): Bağlantı kurulan modem açık, hazır ve iletişimi sağlanmış durumda. Veri alımı/gönderimi yapılabilir.
DS/DSR (Data Set Ready): Modem açık telefon hattına bağlı. RTS / RS (Request to Send): Bilgisayara modeme hazır olup olmadığını soruyor.
RI (Ring Indicator): Telefon çaldığında yanar.
DT/DTR (Data Teıùminal Ready): Modemin açık, programın yüklü ve sistemin iletişime hazııù olduğunu gösterir.
TM (Test Mode): Modemin test modunda olduğunu gösteriyor. CTS / CS (Clear to Send): Modem bilgisayara devam edip veri yollamasını söylüyor.
9.4 Sık Kullanılan Modem Komutları
‘AT’ Bu komutu modeme gönderdiÄŸinizde ekrana ‘OK’ çıkması gerekmektedir. Aksi halde modem/program/bilgisayar üçlüsü arasında bir iletiÅŸim bozukluÄŸu var demektir.
Kullanımı: AT <ENTER>
AÅŸağıdaki komutlardan bazıları bir ‘AT’ komutuna eklenerek kullanılmalıdır.
‘A’ Modemin telefon hattınızı açmasını ve bir cevap sinyali göndermesini saÄŸlar. Modem baÅŸka bir modem tarafından arandığında baÄŸlantıyı kurmak için, telefon çalarken bu komutu verin.
Kullanımı: ATA <ENTER>
‘A/’ Modeme verdiÄŸiniz son komutu tekrar eder. Sürekli kullanılan bir komut ya da devamlı aranan bir telefon numarası olabilir. Zamandan tasarruf etmek için bu komut kullanılabilir.
Kullanımı: A/ <ENTER>
‘%C’ Ä°letilen bilgilerin sıkıştırılmasını saÄŸlar. Daha önce sıkıştırılmamış dosyalarının transfer zamanlarını en aza indirir. Daha önce sıkıştırılmış dosyalar için kullanılırsa, transfer zamanında azalma beklerken tam tersi ile karşılaÅŸabilirsiniz. Bu komut, ‘\N’ komutunun aldığı deÄŸerlerden etkilenmektedir. Bu seçenekler;
0 = bilgi sıkıştırma aktif
1= bilgi sıkıştırma pasif
Kullanımı: AT%C(seçenek) <ENTER>
‘&C’ BaÄŸlantı durumunun belirtilmesinde kullanılır. Bazı iletiÅŸim yazılımları, modem baÄŸlantı kurmadan önce baÄŸlantı durumunun açık olmasını isterler. GeliÅŸmiÅŸ iletiÅŸim yazılımları ise, bu opsiyonu baÄŸlantı kurulduÄŸunda açarak, size haber verirler. Seçenekler;
0 = bağlantı durumu her zaman açık
1= sadece bağlantı kurulduğunda açık
Kullanımı: AT&C(seçenek) <ENTER>
‘D’ Telefon numarası çevirmek için kullanılır. Modem kullanımı, telefon hattı üzerinden telefon numarası çevrilerek, baÅŸka modemleri arama ÅŸeklinde olmaktadır. Bu komut ve seçenekleri sayesinde arama ve baÄŸlantı iÅŸlemi gerçekleÅŸir. Seçenekler;
P - çevirmeli telefon modu
T - ton sesli telefon modu
R - aradıktan sonra cevap ver modu
W - ikinci bir çevir sinyali bekle
S - hafızadaki numarayı çevir
, - numara çevirirken bekleme yap
;- komut moduna geri dön
/ - 0.125 sn. bekle
Kullanımı: ATD (seçenek) (seçenek) (telefon numarası) <ENTER>
‘&D’ Modemin DTR sinyalini kontrol eder ve bu sinyalin deÄŸiÅŸiminde modemin ne yapacağını belirler. Modem, DTR seçeneÄŸini devamlı açık tutacak ÅŸekilde programlanabilir. Birçok iletiÅŸim yazılımı, modemlerin hattı kapatmaları için bu komutu kullanır (%D2). Seçenekler
0 = DTR her zaman açık
1= DTR kapandığı zaman modem komut moduna geçer, otomatik cevap verme kapalıdır.
2 = DTR kapandığı zaman modem telefon hattını kapatır, komut moduna geçer ve otomatik cevap verme kapalıdır.
3 = 2 ile aynı, fakat en sonunda modemin kendini sıfırlamasını sağlar (ATZ).
Kullanımı: AT&D (seçenek) <ENTER>
‘E’ Terminal programından modeme gönderilen bilgileri geriye terminale göndermeyi saÄŸlar. Bazı terminal programları yazdıklarınızı ekranda göstermeyebilirler. O zaman bu fonksiyonu açık tutmalısınız. Seçenekler;
0 = fonksiyon kapalı
I = fonksiyon açık
Kullanımı: ATE (seçenek) <ENTER>
‘&F’ Bu komut modemin tüm ayarlarını fabrika ayarlarına döndürür. Bazı durumlarda modem ayarları ile oynanmış olabilir, o zaman en baÅŸa dönebilmek için bu komutu kullanın.
Kullanımı: AT&F <ENTER>
‘&G’ Koruyucu ton ayarlamasını yapar. Ãœlkeler arası aramalarda kullanımı gerekli olabilir. Ä°ngiltere ile yapılan görüşmelerde 1800 Hz’lik bir koruyucu ton sesi gerekmektedir. Bazı Avrupa ülkelerinde ise bu deÄŸer 550 Hz olmaktadır. ABD, Kanada ve Türkiye’de koruyucu ton uygulaması yoktur. Seçenekler;
0 = kapalı 1= 550 Hz 2 =1800 Hz
Kullanımı: AT&G (seçenek) ÇENTER>
‘\G’ Akış kontrolü (XON/XOFF) seçimi yapar. V.42 ve MNP kullanılmayan durumlarda modem ile bilgisayar arasında bir akış protokolü kullanmak, bilgi kaybını önlemek açısından yararlı olur. V.42 ve MNP kendi akış kontrol metotlarını kullandıkları için böyle bir durum söz konusu olduÄŸu zaman bu komut dikkate alınmaz. Seçenekler;
0 = kapalı
1 = açık
Kullanımı: AT\G (seçenek) <ENTER>
‘H’ Modemin telefonu açıp kapatma görevini yapar. BaÄŸlantıyı sona erdirmek için (baÄŸlantı halinde iken) ya da telefonu meÅŸgul durumuna almak için (baÄŸlantı halinde deÄŸilken) kullanılır. Seçenekler;
0 = bağlantıyı sona erdir
1= telefonu meÅŸgul durumuna al
Kullanımı: ATH(seçenek) <ENTER>
‘I’ Modemin hızını (Bps), ROM deÄŸerini ve kayıt numarasını gösterir. Seçenekler;
0 = hızını gösterir
1 (3) = ROM testini yapar
4(6) = ürün kayıt numarasını gösterir.
Kullanımı: ATI [seçenek] <ENTER>
‘Z’ O ana kadar ki tüm deÄŸerleri sıfırlar ve baÅŸlangıç deÄŸerlerine döndürür.
Kullanımı: ATZ <ENTER>
‘L’ Modemin sesini ayarlar. Seçenekler;
0 = en düşük
1,2 = orta
3 = en yüksek
Kullanımı: ATL [seçenek] <ENTER>
Modem, sayısal bilgiyi gönderen uçta MODüle ederek analoğa çevirdikten sonra alan uçta DEModüle ederek tekrar sayısal bilgiye çeviren bir cihazdır.
Birbirinden ayrı bilgisayarlar arasında haberleşme ihtiyacı hali hazırda var olan telefon ağının veri iletimi için kullanımına sebep olmuştur. Birçok telefon hattı ses gibi bir analog bilgiyi iletmek için tasarlanmıştır. Ancak bilgisayarlar ve çevresel cihazları sayısal formda haberleşirler. Bu yüzden analog bir ortamın kullanılabilmesi için çevirici bir cihaz gereklidir. Bu çevirici iletilen verinin modülasyonunu ve demodülasyonunu gerçekleştiren modemdir. Bugünün modemleri değişik işlevler için kullanılmaktadır. Bunlar, metin veya ses bazlı posta sistemleri, faks cihazları, notebook bilgisayarlarda veya hücresel telefonlara da bütünleşik veya harici olarak takılarak istenilen herhangi bir yere veri ileten cihazlar olarak kullanılabilmektedirler. Gelecekte de daha başka amaçlar için kullanılacaklardır.
En sık görülen modem kurulum hataları :
*modem PC ‘yi görmüyor :Bios üzerinde yer alan iletişim portu (com) ayarlarının yanlış olması en sık karşılaşılan modemi görmeme probleminin sebebidir. Eğer harici bir modemse ve seri fare kullanılıyorsa,her iki portunda açık olmasına dikkat edilir. Eğer dahili bir modemse,bu durumda modem hangi portta ise onu kapatmak gerekir. (genelde com 2 kapatılır) Seri fare kullanılacaksa yanlış portu kapatmak onu devre dışı bırakabilir.Bıos ayarlarından açılmalıdır.
*Wındows modemi tanımıyor :Açılışta Wındows ‘un harici modemi otomatik olarak tanıması için mutlaka açık olması gerekir.
*Fare çakışması :Seri fare kullanılması gibi bazı durumda modem,fare ile aynı com portu üzerinde yer almasından dolayı çalışmayabilir. Düzeltilmesinin önemli bir yolu kart üzerindeki jumperlerın el ile ayarlanmasıdır.
Modem tanıtma :
Tanıtım için ;*Başlat/Ayarlar/Denetimmasası/Modem/Modem özellikleri (modemimiz yeni ise «ekle» seçeneğiyle yeni bir modem ekleriz.)Tanıtılan modemin com portu listeden seçilir « daha fazla bilgi » düğmesinden modem hakkında cevaplar listelenecektir.
